Sztuczna trawa pojawia się na balkonach, tarasach, placach zabaw, boiskach i w przydomowych ogrodach. Ponieważ wykonuje się ją przede wszystkim z tworzyw sztucznych, regularnie powracają pytania o jej wpływ na zdrowie ludzi i zwierząt. Odpowiedź nie sprowadza się jednak do prostego tak albo nie. Znaczenie ma skład konkretnego produktu, sposób jego użytkowania, temperatura powierzchni, a w przypadku boisk również rodzaj zastosowanego wypełnienia.
Czy sztuczna trawa jest toksyczna?
Nie można stwierdzić, że każda sztuczna trawa jest toksyczna i stanowi zagrożenie podczas normalnego użytkowania. Jednocześnie nie jest to materiał całkowicie obojętny. Sztuczne nawierzchnie mogą zawierać różne polimery, dodatki technologiczne, barwniki oraz inne substancje wykorzystywane podczas produkcji.
Wiele obaw dotyczących bezpieczeństwa sztucznej murawy wiąże się jednak nie z samymi zielonymi włóknami, lecz z granulatem gumowym stosowanym jako wypełnienie części boisk sportowych. Taki granulat może być produkowany ze zużytych opon i zawierać między innymi wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, metale, ftalany oraz inne związki chemiczne.
Dotychczasowe oceny narażenia osób korzystających z takich boisk obejmowały między innymi kontakt ze skórą, przypadkowe połknięcie granulatu i wdychanie substancji uwalnianych z nawierzchni. Dostępne dane nie dają podstaw, aby każdą sztuczną murawę określać jako toksyczną, choć temat składu materiałów nadal jest przedmiotem badań.
Sztuczna trawa w ogrodzie to nie to samo co murawa na boisku
To bardzo ważne rozróżnienie. Przydomowa rolka sztucznej trawy położona na tarasie nie musi mieć takiej samej konstrukcji jak pełnowymiarowe boisko piłkarskie.
Typowa trawa dekoracyjna składa się z syntetycznych włókien umocowanych w podkładzie. Włókna mogą być produkowane między innymi z polietylenu lub polipropylenu. W zależności od produktu konstrukcja może być bardziej rozbudowana.
Boiska sportowe często są systemami wielowarstwowymi. Pomiędzy włóknami może znajdować się piasek oraz materiał zapewniający odpowiednie właściwości nawierzchni. Przez wiele lat popularnym rozwiązaniem był granulat z gumy pochodzącej ze zużytych opon.
Nie powinno się więc przenosić wyników badań konkretnego granulatu gumowego bezpośrednio na każdą sztuczną trawę przeznaczoną do przydomowego ogródka.
Skąd biorą się obawy dotyczące substancji chemicznych?
W przypadku granulatu ze zużytych opon uwagę badaczy zwróciła możliwość występowania różnych związków chemicznych. W badaniach wykrywano między innymi wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, ftalany, benzotiazole, bisfenol A oraz niektóre metale. Samo wykrycie substancji nie oznacza jednak automatycznie, że osoba korzystająca z nawierzchni otrzymuje niebezpieczną dawkę.
Istotne jest rzeczywiste narażenie, czyli między innymi ilość substancji, która może przedostać się do organizmu, droga kontaktu oraz jego częstotliwość. To duża różnica, ponieważ sama obecność określonego związku w materiale nie pozwala jeszcze ocenić ryzyka dla osoby chodzącej lub bawiącej się na nawierzchni.
Badania sztucznych muraw i stosowanych w nich wypełnień nie dają podstaw do traktowania wszystkich produktów w jednakowy sposób. Skład może różnić się zależnie od producenta, rodzaju nawierzchni, wieku materiału i zastosowanego wypełnienia.
Czy granulat z opon jest rakotwórczy?
To pytanie wymaga szczególnie ostrożnej odpowiedzi. Granulat z recyklingu opon może zawierać substancje o niekorzystnych właściwościach, w tym niektóre wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Nie oznacza to jednak, że samo wejście na boisko ze sztuczną murawą powoduje nowotwór.
Przy ocenie zagrożenia trzeba uwzględnić zarówno właściwości danej substancji, jak i rzeczywistą wielkość narażenia człowieka. Z tego powodu nie można utożsamiać wykrycia potencjalnie niebezpiecznego związku w materiale z wystąpieniem określonego skutku zdrowotnego u użytkownika.
Nie należy więc używać określeń w rodzaju rakotwórcza trawa w odniesieniu do wszystkich sztucznych nawierzchni. Jest to zbyt duże uproszczenie, które pomija zarówno skład poszczególnych produktów, jak i poziom rzeczywistego narażenia.
Unia Europejska ogranicza granulat używany na boiskach
Warto rozdzielić dwa zagadnienia: potencjalne oddziaływanie na człowieka oraz wpływ na środowisko. Granulat stosowany jako wypełnienie boisk może wydostawać się poza ich teren na butach, ubraniach, wraz z wodą lub podczas prac związanych z utrzymaniem nawierzchni.
W Unii Europejskiej przyjęto ograniczenia dotyczące celowo dodawanych mikroplastików. Obejmują one również granulowane wypełnienia stosowane w syntetycznych nawierzchniach sportowych, dla których przewidziano wieloletni okres przejściowy.
Nie jest to jednak równoznaczne ze stwierdzeniem, że zakazana zostanie każda sztuczna trawa. Regulacje dotyczą określonych materiałów i zastosowań, a nie wszystkich syntetycznych nawierzchni ogrodowych.
Sztuczna trawa może mocno nagrzewać się na słońcu
Przy wyborze nawierzchni do przydomowego ogrodu warto zwrócić uwagę na problem, który może mieć bardziej bezpośrednie znaczenie podczas codziennego użytkowania niż obawy związane z toksycznością. Sztuczna murawa wystawiona na intensywne promieniowanie słoneczne może osiągać wysoką temperaturę.
Naturalna trawa chłodzi otoczenie między innymi poprzez parowanie wody. Tworzywo sztuczne nie ma takiego mechanizmu. Ciemniejsze elementy nawierzchni dodatkowo pochłaniają energię słoneczną.
W upalny dzień przed pozwoleniem dziecku na zabawę boso albo wypuszczeniem psa warto sprawdzić temperaturę powierzchni. Jeżeli jest bardzo gorąca, należy poczekać, aż ostygnie. Problem nagrzewania ma szczególne znaczenie na powierzchniach pozbawionych cienia.
Czy sztuczna trawa jest bezpieczna dla dzieci?
Nie należy oceniać produktu przeznaczonego dla dzieci wyłącznie po wyglądzie i miękkości włókien. Warto sprawdzić jego producenta, przeznaczenie, dokumentację oraz informacje dotyczące składu i zgodności z odpowiednimi wymaganiami.
Inne wymagania może mieć dekoracyjna wykładzina na balkon, a inne nawierzchnia przeznaczona do intensywnego użytkowania na placu zabaw. Jeżeli produkt ma być stosowany w miejscu, gdzie dzieci będą regularnie siedzieć, bawić się i dotykać nawierzchni, szczególnie istotne jest kupowanie materiału o znanym pochodzeniu.
Po zabawie na boisku wykorzystującym gumowe wypełnienie warto przestrzegać zwykłych zasad higieny. Umycie rąk przed jedzeniem, oczyszczenie skaleczeń oraz pozostawienie rozsypanego granulatu poza domem to proste działania ograniczające kontakt z materiałem.
Czy sztuczna trawa może być niebezpieczna dla psa?
W przypadku zwierząt problemem może być przede wszystkim wysoka temperatura powierzchni, możliwość podgryzania i połykania fragmentów materiału oraz zabrudzenia pozostające pomiędzy włóknami.
Pies nie powinien zjadać sztucznej trawy ani elementów zastosowanego wypełnienia. Jeśli zwierzę regularnie odrywa fragmenty nawierzchni, rozwiązaniem nie jest oczekiwanie, aż straci zainteresowanie. Połknięte ciało obce może spowodować problemy w przewodzie pokarmowym.
Przy trawie wykorzystywanej jako miejsce, w którym pies załatwia potrzeby, istotne jest również utrzymanie nawierzchni w czystości. Mocz, kał i inne zanieczyszczenia mogą pozostawać pomiędzy włóknami oraz w podłożu, jeśli system odprowadzania wody jest źle wykonany.
Czy charakterystyczny zapach nowej trawy oznacza toksyczność?
Nowe produkty wykonane z tworzyw sztucznych mogą mieć charakterystyczny zapach, szczególnie tuż po rozpakowaniu albo po silnym nagrzaniu. Sama obecność zapachu nie pozwala stwierdzić, że materiał jest toksyczny. Zapach świadczy jedynie o tym, że do powietrza przedostają się związki, które człowiek jest w stanie wyczuć.
Nie należy jednak ignorować bardzo intensywnego zapachu powodującego podrażnienie oczu, skóry lub dróg oddechowych. Ma to szczególne znaczenie w pomieszczeniach i innych słabo wentylowanych przestrzeniach.
Jeżeli produkt jest przeznaczony do stosowania na zewnątrz, nie powinno się wykorzystywać go wewnątrz budynku tylko dlatego, że wygląda podobnie do wykładziny przeznaczonej do pomieszczeń.
Czy sztuczna trawa produkuje mikroplastik?
Sztuczne włókna są narażone na działanie promieniowania UV, zmian temperatury, opadów oraz mechaniczne ścieranie. Materiały z tworzyw mogą z czasem ulegać degradacji i tworzyć mniejsze cząstki.
Szczególnym problemem jest luźne wypełnienie granulowane stosowane na części boisk. Drobne granulki mogą być łatwo przenoszone poza obiekt na butach i ubraniach, wypłukiwane podczas opadów albo przemieszczane w czasie konserwacji nawierzchni.
Z punktu widzenia środowiska pytanie o sztuczną trawę nie ogranicza się więc do tego, czy jej dotykanie jest bezpieczne. Znaczenie ma również to, co dzieje się z materiałem podczas wieloletniego użytkowania i po jego zużyciu.
Jak wybrać sztuczną trawę, jeśli obawiamy się jej składu?
Warto unikać produktów niewiadomego pochodzenia, przy których sprzedawca nie podaje producenta ani podstawowych informacji o materiale. Bardzo niska cena nie mówi sama w sobie nic o bezpieczeństwie, podobnie jak wysoka cena nie jest automatyczną gwarancją jakości.
Przed zakupem można poprosić o dokumentację produktu i informacje dotyczące zastosowanych materiałów. Jeśli nawierzchnia ma trafić na plac zabaw, taras użytkowany przez małe dzieci lub miejsce przeznaczone dla zwierząt, trzeba wybrać produkt przewidziany właśnie do takiego zastosowania.
Warto też dowiedzieć się, czy nawierzchnia wymaga wypełnienia, a jeśli tak, z czego jest ono wykonane. Określenie sztuczna trawa obejmuje wiele różnych produktów, których budowa i skład mogą znacząco się różnić.
Czy lepiej zrezygnować ze sztucznej trawy?
Dostępne dane nie dają podstaw do stwierdzenia, że normalny kontakt z każdą sztuczną trawą jest toksyczny dla człowieka. Jednocześnie nie należy przedstawiać wszystkich syntetycznych nawierzchni jako materiałów identycznych i całkowicie obojętnych. Szczególnie dużo uwagi poświęca się składowi gumowego wypełnienia boisk oraz emisji mikroplastików.
W przydomowym ogrodzie warto spojrzeć również na bardziej codzienne problemy. Sztuczna nawierzchnia może mocno nagrzewać się latem, wymaga czyszczenia, z czasem się zużywa i pozostaje produktem wykonanym z tworzyw sztucznych.
Jeżeli trawa ma znaleźć się w miejscu intensywnie użytkowanym przez dzieci lub zwierzęta, najlepiej wybierać produkt od producenta udostępniającego informacje o jego składzie i przeznaczeniu. Sam napis bezpieczna na opakowaniu mówi znacznie mniej niż możliwość sprawdzenia, z czego nawierzchnia rzeczywiście została wykonana.
