Aksamitki to jedne z najpopularniejszych roślin sadzonych w ogrodach, na rabatach, balkonach i przy warzywnikach. Są łatwe w uprawie, długo kwitną i dobrze znoszą letnie upały. Wiele osób zastanawia się jednak, czy aksamitka jest rośliną wieloletnią i czy może przetrwać zimę w gruncie. Odpowiedź zależy przede wszystkim od klimatu, ale w polskich warunkach sprawa jest dość prosta.
Czy aksamitka jest rośliną wieloletnią?
W warunkach panujących w Polsce aksamitkę uprawia się jako roślinę jednoroczną. Oznacza to, że kiełkuje, rośnie, kwitnie, wytwarza nasiona i kończy swój cykl życiowy w ciągu jednego sezonu. Pierwsze silniejsze przymrozki zazwyczaj powodują obumarcie części nadziemnych.
Aksamitki należą do rodzaju Tagetes. Pochodzą z cieplejszych rejonów obu Ameryk, gdzie warunki klimatyczne są zupełnie inne niż w Europie Środkowej. Niektóre gatunki w swoim naturalnym środowisku mogą zachowywać się jak rośliny wieloletnie lub krótkowieczne byliny, jednak popularne aksamitki ogrodowe nie są odporne na polskie mrozy.
W praktyce oznacza to, że pozostawienie roślin na rabacie na zimę nie sprawi, że wiosną wypuszczą nowe pędy z korzeni. Po nadejściu chłodów roślina zamiera. Jeżeli jednak wcześniej wytworzy nasiona, w kolejnym sezonie mogą pojawić się młode siewki.
Czy aksamitka odrasta po zimie?
Najczęściej nie. Aksamitka nie zimuje w gruncie w polskim klimacie w taki sposób jak typowe byliny, na przykład piwonie czy funkie. Ujemne temperatury niszczą jej tkanki, a roślina nie posiada organów przystosowanych do przetrwania mroźnej zimy.
Czasami można jednak odnieść wrażenie, że aksamitka odrosła. Dzieje się tak wtedy, gdy roślina wcześniej rozsiała nasiona. Wiosną mogą one wykiełkować w pobliżu miejsca, w którym rosły zeszłoroczne egzemplarze. Nie jest to więc ponowny wzrost tej samej rośliny, lecz nowe pokolenie.
Samosiew zależy od warunków. Nasiona muszą przetrwać zimę, znaleźć się na odpowiedniej głębokości i trafić na sprzyjającą temperaturę oraz wilgotność. Dlatego jednego roku młodych aksamitek może pojawić się bardzo dużo, a w kolejnym prawie wcale.
Czy można przechować aksamitkę przez zimę?
Teoretycznie możliwe jest przeniesienie aksamitki do pomieszczenia przed nadejściem przymrozków, ale nie jest to rozwiązanie szczególnie praktyczne. Rośliny mają naturalny, sezonowy rytm wzrostu i znacznie łatwiej jest co roku wysiewać je ponownie.
Jeżeli ktoś chce eksperymentować, może wykopać niewielką roślinę, przesadzić ją do doniczki i ustawić w jasnym, stosunkowo ciepłym miejscu. Problemem będzie jednak ograniczona ilość światła jesienią i zimą. Aksamitka może się wyciągać, słabnąć i stać się bardziej podatna na choroby oraz szkodniki.
Znacznie rozsądniejszym rozwiązaniem jest zebranie nasion. Są one łatwe do przechowania, zajmują niewiele miejsca i pozwalają uzyskać nowe rośliny w następnym sezonie.
Jak zebrać nasiona aksamitki?
Nasiona należy zbierać z przekwitłych i dobrze wysuszonych koszyczków kwiatowych. Najlepiej poczekać, aż kwiatostan stanie się suchy, brązowawy i będzie można łatwo oddzielić jego poszczególne części.
Po rozebraniu suchego kwiatostanu można zobaczyć liczne wydłużone nasiona, zwykle ciemne z jaśniejszym końcem. Powinny zostać dokładnie wysuszone przed przechowywaniem. Wilgotne nasiona mogą spleśnieć i stracić zdolność kiełkowania.
Najlepiej przechowywać je w papierowej kopercie lub papierowej torebce w suchym, chłodnym i ciemnym miejscu. Warto również podpisać odmianę oraz rok zbioru, szczególnie gdy w ogrodzie rośnie kilka różnych aksamitek.
Trzeba pamiętać, że nasiona zebrane z niektórych odmian mieszańcowych nie zawsze dają rośliny identyczne z egzemplarzem matecznym. Potomstwo może różnić się wysokością, kolorem lub kształtem kwiatów.
Kiedy wysiewać aksamitki?
Aksamitki można wysiewać na rozsadę wiosną. Najczęściej robi się to w marcu lub kwietniu w domu, szklarni albo innym jasnym miejscu zabezpieczonym przed mrozem. Dzięki temu sadzonki mogą wcześniej rozpocząć rozwój i szybciej zakwitnąć po przeniesieniu do ogrodu.
Nasiona można też wysiewać bezpośrednio do gruntu, ale należy poczekać, aż minie ryzyko silnych przymrozków i ziemia odpowiednio się ogrzeje. W polskich warunkach najbezpieczniejszy termin przypada zwykle w maju.
Aksamitki kiełkują stosunkowo łatwo. Młode siewki potrzebują światła i umiarkowanej wilgotności. Podłoże powinno być wilgotne, ale nie stale mokre, ponieważ nadmiar wody zwiększa ryzyko gnicia korzeni.
Jak długo kwitną aksamitki?
Jedną z największych zalet aksamitek jest bardzo długi okres kwitnienia. Przy odpowiedniej pielęgnacji mogą wytwarzać kwiaty od późnej wiosny lub początku lata aż do pierwszych jesiennych przymrozków.
Regularne usuwanie przekwitłych kwiatostanów może pobudzać roślinę do dalszego tworzenia pąków. Jeżeli jednak chcemy zebrać nasiona, część przekwitłych kwiatów należy pozostawić do pełnego zaschnięcia.
Aksamitki dobrze reagują na słoneczne stanowisko. W półcieniu również mogą rosnąć, ale zazwyczaj kwitną słabiej. Zbyt głęboki cień sprzyja również nadmiernemu wyciąganiu się pędów.
Czego nie lubi aksamitka?
Aksamitka uchodzi za roślinę odporną i niewymagającą, ale również ma warunki, których źle znosi. Przede wszystkim nie lubi mrozu. Nawet niewielkie przymrozki mogą poważnie uszkodzić delikatne liście i pędy. Dlatego nie należy sadzić rozsady zbyt wcześnie.
Problemem może być również stale mokra, ciężka gleba. Korzenie potrzebują dostępu do powietrza, a zastój wody może prowadzić do ich osłabienia i rozwoju chorób. Jeżeli ziemia w ogrodzie jest bardzo gliniasta, warto poprawić jej strukturę poprzez dodanie odpowiedniego materiału organicznego i zadbanie o odpływ nadmiaru wody.
Aksamitka nie przepada również za głębokim cieniem. Może wtedy rosnąć, ale zwykle tworzy mniej kwiatów, a jej pędy stają się słabsze i bardziej wyciągnięte. Najbardziej obfitego kwitnienia można oczekiwać na stanowiskach słonecznych.
Nie należy także przesadzać z nawożeniem azotem. Zbyt duża ilość tego składnika może spowodować intensywny rozwój liści i pędów kosztem kwiatów. Roślina staje się wtedy okazała, ale kwitnie znacznie słabiej.
Jak często podlewać aksamitki?
Po posadzeniu młode rośliny należy podlewać regularnie, dopóki dobrze się nie ukorzenią. Starsze aksamitki są stosunkowo odporne na krótkotrwałe przesuszenie, choć podczas długich okresów bez deszczu również wymagają dodatkowego nawadniania.
Najlepiej podlewać ziemię wokół rośliny, zamiast stale moczyć liście i kwiaty. Szczególnie wieczorem długo utrzymująca się wilgoć na częściach nadziemnych może zwiększać podatność na niektóre choroby grzybowe.
Częstotliwość podlewania trzeba dostosować do stanowiska i rodzaju gleby. Na lekkiej, piaszczystej ziemi woda odpływa szybciej, natomiast ciężka gleba dłużej pozostaje wilgotna. Zamiast stosować sztywny harmonogram, najlepiej regularnie sprawdzać wilgotność podłoża.
Gdzie najlepiej sadzić aksamitki?
Najlepsze będzie miejsce słoneczne i ciepłe. Aksamitki dobrze radzą sobie na typowych rabatach ogrodowych, przy ścieżkach, na obrzeżach warzywników oraz w donicach i skrzynkach balkonowych.
Nie mają wyjątkowo wysokich wymagań glebowych. Dobrze rosną na przeciętnej ziemi ogrodowej, pod warunkiem że nie jest stale podmokła. W bardzo żyznej glebie mogą rozwijać dużo zielonej masy, dlatego intensywne nawożenie nie zawsze daje lepszy efekt.
Wysokość roślin zależy od gatunku i odmiany. Dostępne są niewielkie aksamitki przeznaczone do obwódek i donic, a także znacznie wyższe odmiany, które można sadzić w dalszych częściach rabaty.
Dlaczego aksamitki sadzi się przy warzywach?
Aksamitki często spotyka się w warzywnikach, szczególnie w sąsiedztwie pomidorów, papryki czy innych roślin użytkowych. Jednym z powodów jest możliwość ograniczania populacji niektórych nicieni glebowych przez określone gatunki Tagetes. Nie oznacza to jednak, że pojedyncza aksamitka automatycznie zabezpieczy cały warzywnik przed wszystkimi szkodnikami.
Rośliny przyciągają również owady odwiedzające kwiaty i mogą urozmaicać biologicznie ogród. Charakterystyczny zapach aksamitek jest związany z obecnością substancji lotnych w ich tkankach, choć przypisywanie im zdolności odstraszania każdego szkodnika byłoby dużym uproszczeniem.
W warzywniku najlepiej traktować aksamitki jako jeden z elementów zróżnicowanej uprawy, a nie zamiennik innych metod ochrony roślin.
Czy aksamitka może rosnąć w doniczce?
Tak, aksamitki bardzo dobrze nadają się do uprawy pojemnikowej. Szczególnie wygodne są niższe odmiany, które można sadzić w skrzynkach balkonowych, donicach stojących i większych pojemnikach na tarasie.
Doniczka musi posiadać otwory odpływowe. Jest to ważne, ponieważ stojąca przy korzeniach woda może prowadzić do gnicia. W czasie lata ziemia w pojemniku wysycha znacznie szybciej niż na rabacie, dlatego rośliny doniczkowe trzeba kontrolować częściej.
Na balkonie dobrze wybrać miejsce z kilkoma godzinami bezpośredniego światła słonecznego dziennie. Przy odpowiednich warunkach aksamitka może kwitnąć przez wiele miesięcy, aż do momentu, gdy jesienne chłody zakończą jej sezon.
Co zrobić z aksamitkami jesienią?
Po pierwszych przymrozkach aksamitki szybko tracą atrakcyjny wygląd i zwykle nie mają możliwości dalszego rozwoju. Obumarłe rośliny można usunąć z rabaty. Zdrowe części roślin nadają się do kompostowania, natomiast materiał wykazujący wyraźne objawy chorób lepiej zagospodarować w sposób ograniczający ich rozprzestrzenianie.
Przed usunięciem roślin warto pozostawić kilka zdrowych kwiatostanów do pełnego wyschnięcia. Zebrane z nich nasiona można wykorzystać w kolejnym sezonie.
Choć więc aksamitka w Polsce nie jest typową rośliną wieloletnią, nie oznacza to konieczności corocznego kupowania nowych sadzonek. Zebranie własnych nasion pozwala zachować ją w ogrodzie przez kolejne lata, nawet jeśli każdego roku wyrasta już nowe pokolenie roślin.
Źródło: www.warsztatogrodnika.pl
